Polish Art World - Polska Sztuka w Świecie
Strona główna · Artyści · Galerie autorskie · Galerie · Domy Aukcyjne · Kolekcje · Publikacje · Aktualności · Ogłoszenia

Kolekcje sztuki polskiej w Ameryce


Kolekcje sztuki polskiej w Ameryce


 


“Obraz, który nie jest oglądany, przestaje żyć”
                                — Jan Nowak-Jeziorański

Jeśli powiem, że o powstaniu albumu „Polskie kolekcje sztuki w Ameryce” zadecydował przypadek, to nie będę oryginalny. Ale właśnie tak było. Po przyjeździe do Ameryki w 1979 r. zacząłem fotografować znanych ludzi, zarówno Polaków jak i Amerykanów. Po sesji zdjęciowej często zaprzyjaźnialiśmy się, a później odkrywałem,  że niektórzy z nich mają wspaniałe kolekcje dzieł sztuki. Wśród fotografowanych osób, byli również wybitni artyści: Tadeusz Kantor, Jan Lebenstein, Tadeusz Brzozowski, Henryk Stażewski, Zygmunt Menkes, Witold Mars, Stanisław Szukalski, Nathan Rappaport, Richard Anuszkiewicz, Wojciech Fangor, Andrzej Pityński, Franciszek Starowieyski, Zdzisław Beksiński. Prosili mnie o dokumentacje własnych prac albo swoich kolekcji. Nauczyłem się więc techniki fotografowania dzieł sztuki. O tym, że nie jest to łatwe, przekonali się ci, którzy sami próbowali to wykonać.
Muszę przyznać, że w miarę zgłębiania tematu, coraz bardziej mi się on podobał. Obcowałem z oryginalnymi dziełami sztuki, najczęściej niedostępnymi dla zwiedzających. Poznawałem kolekcjonerów, mogłem przyglądać się ich pasji zbierania i spotykałem niesamowitych artystów.
Pierwszą wielką kolekcją, którą fotografowałem, była (już dziś legendarna) kolekcja Wojciecha Fibaka. Sesja odbyła się w jego domu z kamienia w stylu angielskiego gotyku, zaprojektowanym przez architekta Empire State Building w Greenwich w stanie Connecticut. Wojciech Fibak zgromadził najwybitniejszych przedstawicieli malarstwa polskiego XIX i XX wieku z wiodąca – Ecole de Paris. Wśród dwustu obrazów były takie nazwiska jak: Piotr Michałowski, Tadeusz Makowski, Tadeusz Ślewiński, Olga Boznańska, Józef Pankiewicz, Gustaw Gwozdecki, Mela Muter, Eugeniusz Eibisch, Zygmunt Menkes, Leopold Gottlieb, Henryk Hayden, Mojżesz Kisling, Eugeniusz Zak. W czasie wielu wizyt w rezydencji Fibaka, spotkałem mnóstwo osób interesujących się sztuką. Wspomnę choćby Henryka de Kwiatkowskiego, Ivana Lendla, Zbigniewa Brzezińskiego, Kazimierza Brandysa czy Toma Podla z Bellevue w stanie Waszyngton, którego kolekcja w postaci wystawy pt. „Kolory tożsamości” odwiedziła kilka miast w Polsce. Z Wojciechem Fibakiem związany byłem przez lata, fotografując wszystko co kupował w do swoich domów w Greenwich, Nowym Jorku i Paryżu. Fotografowałem również nieistniejącą już dziś polską kolekcję Barbary Piaseckiej-Johnson w Jasnej Polanie w Princeton, czyli jednej z najdroższych rezydencji w Ameryce. Obrazy z tej kolekcji są systematycznie sprzedawane na aukcjach charytatywnych, a uzyskane pieniądze przekazywane dzieciom chorym na autyzm w Polsce. Inną niezwykle ważną kolekcją, którą fotografowałem, a z jej właścicielem przyjaźniłem się, był zbiór obrazów Stanisława Jordanowskiego. Niestety po jego śmierci została rozproszona, a zachowała się jedynie w wydanej przez niego w Nowym Jorku książce “Vademecum malarstwa polskiego” (reedycję tytułu przygotowało Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum we Wrocławiu). Na łamach nowojorskiego „Nowego Dziennika” Stanisław Jordanowski tak ciekawie opisywał dzieje malarstwa polskiego, że swoim entuzjazmem zarażał innych. Wśród nowych pasjonatów znaleźli się m.in. dr Józef Malejka, dr Edward Luka, dr Michał Zavro.
Równocześnie z fotografowaniem dzieł sztuki zacząłem pisać o kolekcjach i artystach. Najpierw w nowojorskim kulturalnym dodatku do „Nowego Dziennika”, a potem w Polsce w: „Sztuce”, „Art & Business” i „Gazecie Antykwarycznej”. W połowie lat 80. natknąłem się w Nowym Jorku na wdowę po Adamie Styce - Wandę Stykę, która przechowała dokumenty o całej malarskiej rodzinie Styków: ojcu Janie i dwóch synach: Adamie i Tadeuszu. Napisałem całą serię artykułów opublikowanych w „Nowym Dzienniku”, którego redaktor naczelny Bolesław Wierzbiański zaproponował mi wydanie książki. Ukazała się ona w Nowym Jorku w 1988 r. w wersji polsko-angielskiej. Do dziś “Saga rodu Styków” jest jedyną książką o tej niezwykłej malarskiej rodzinie.
Zagłębiając się w historię polskiego kolekcjonerstwa w Ameryce doszedłem do XIX wieku. Okazało się, że w 1892 r. na światową wystawę w Chicago (World Columbus Fair) przysłano ponad sto obrazów polskich malarzy m.in.: Józefa Chełmońskiego, Wojciecha Gersona, Jacka Malczewskiego, Władysława Podkowińskiego, Włodzimierza Tetmajera, Franciszka Żmurki. Obrazy te nie powróciły do Polski, a trzy lata później były licytowane przez barona de Sosnowskiego pewnie na pierwszej aukcji polskiego malarstwa w Nowym Jorku na Broadwayu. W tym czasie jednym z największych polskich kolekcjonerów był Bolesław Mastaj. To on zorganizował w 1945 r. wystawę polskiego malarstwa w prestiżowym Detroit Institute of Arts. W przeszłości duże kolekcje posiadali również: Mieczysław Ciepliński z Waszyngtonu, dr Stefan Głowacki z Detroit.
Trzeba też przypomnieć, że przez lata kolekcjonerzy ofiarowywali swoje zbiory różnym instytucjom. W 1947 r. Stefan Mierzwa przekazał swoją kolekcję powstającej w Nowym Jorku Fundacji Kościuszkowskiej, w 1977 r. podobnie uczynił Aleksander Mełeń-Korczyński oddając zbiór Instytutowi Piłsudskiego w Nowym Jorku, a w tym roku (2005) zapisem spadkowym kolekcja Jana Nowaka-Jeziorańskiego przekazana została do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu i jest już dostępna dla zwiedzających.
Duży wpływ na to, co dziś znajduje się w amerykańskich kolekcjach, miał fakt, że po II wojnie światowej wybitni polscy malarze mieszkali i tworzyli w Stanach Zjednoczonych. Wystarczy przywołać postacie: Zygmunta Menkesa, Rajmunda Kanelby, Rafała Malczewskiego, Adama i Tadeusza Styków. W prezentowaniu polskiej sztuki nowoczesnej w Ameryce, znaczącą rolę odegrała Galeria Chalette na słynnej Madison Avenue w Nowym Jorku. Jej właścicielka, Madeleine Chalette-Lejwa, organizowała wystawy polskich artystów: Jana Lebensteina, Henryka Stażewskiego, Jerzego Tchórzewskiego, Bronisława Kierzkowskiego, Stefana Gierowskiego. Polskie obrazy pokazywane też były na wystawach w najlepszych amerykańskich muzeach: Museum of Modern Art w Nowym Jorku (“15 Polish Painters” 1961), Guggenheim Museum w Nowym Jorku (“Wojciech Fangor” 1970). Kolekcje właścicieli galerii Chalette-Lejwów i państwa Sylwestrowiczów w specjalnie do tego zaprojektowanym domu) oraz Ewy Pape najpierw w Los Angeles, a potem w Nowym Jorku - należały do największych kolekcji sztuki współczesnej. Prowadzona przez Zbigniewa Legutkę Lippert Gallery, założona w 1976 r. najpierw w New Jersey, a potem w Nowym Jorku, również przyczyniła się do narodzin wielu wspaniałych kolekcji m.in. Wojciecha Fibaka, która tryumfalnie objechała kilka miast w Polsce, Barbary Piaseckiej-Johnson (dotyczącej polskiej sztuki), czy Jacka Blachy. 
W sumie w ciągu dwudziestu pięciu lat poznałem ponad pięćdziesiąt kolekcji z polskimi obrazami. Każda inna i równie wspaniała. Od dużych - zawierających po kilkaset obrazów wartych miliony dolarów, do małych - z kilkunastoma obrazami. Wiele z tych kolekcji obejrzałem dzięki wieloletniej współpracy z marszandem Zbigniewem Legutko. Razem przygotowywaliśmy książkę o malarzu Zygmuncie Menkesie, którego udało mi się poznać osobiście i odwiedzać w jego pracowni w Riverdale na Bronxie. Współpracowaliśmy również przy wydawaniu unikalnego pisma o sztuce „Pro Arte”, w którym publikowano oryginalne prace artystów. Periodyk ukazywał się w Nowym Jorku i był wspierany finansowo przez Wojciecha Fibaka.
Książka „Polskie kolekcje sztuki w Ameryce”, mimo tego że na okładce widnieje tylko moje nazwisko, jest dziełem zbiorowym. Nie sposób wymienić wszystkich, którzy mieli udział w jej powstaniu. Na wstępie chciałbym podziękować żonie Aleksandrze i synowi Adamowi, którzy pomagali mi na każdym etapie, przez cały czas jej tworzenia. Decydujące znaczenie miała wieloletnia współpraca i przyjaźń z marszandem, a zarazem niezwykłym pasjonatem polskiej sztuki w Ameryce, Zbigniewem Legutko, który poznał mnie z wieloma kolekcjonerami. Już na etapie przygotowywania albumu bardzo zaangażowany w jego realizację był - kolekcjoner, marszand i artysta w jednej osobie — Andrzej Kenda. Książka nie powstałaby, gdyby nie aktywna pomoc wszystkich kolekcjonerów, z którymi w znakomitej większości łączą mnie przyjacielskie więzi. Nie mogę nie wspomnieć o nieżyjących już wielkich kolekcjonerach: Tadeuszu Kwiatkowskim i Janie Nowaku-Jeziorańskim, którzy byli entuzjastami tego projektu. Ciągle, bezinteresownie pomagał mi zapalony kolekcjoner Marian Majchrzak oraz Jacek Blacha, prowadzący wielokrotnie ekscytujące dyskusje, które bez wątpienia przyczyniły się do obecnego kształtu albumu. Wymienionym kolekcjonerom, jak również wszystkim, którzy współtworzą album — dziękuję.
Na zakończenie trzeba powiedzieć, że to dopiero początek. W pierwszej tego typu publikacji nie mogłem pomieścić wszystkich prywatnych kolekcji, jak również wielu ważnych instytucji, posiadających polskie dzieła sztuki, do których należą: Fundacja Kościuszkowska, Polski Instytut Naukowy i Instytut Piłsudskiego w Nowym Jorku, Galeria Sztuki Zakładów Naukowych w Orchard Lake, Muzeum Amerykańskiej Częstochowy w Doylestown w stanie Pennsylwania oraz powstałe w 1940 r. Muzeum Polskie w Chicago.
Chcę również w nieodległej przyszłości, wspólnie z Muzeum Narodowym w Warszawie, pokazać w wybranych miastach Polski i Europy, kilkadziesiąt arcydzieł polskiego malarstwa z kolekcji amerykańskich.
Czesław Czapliński

Aktualności

Wystawa fotografii Czesława Czaplińskiego - JANUSZ GŁOWACKI w WARSZAWIE

Prezes SW "Czytelnik" Marian Sewerski oraz autor wystawy fotografii: Czesław Czapliński - JANUSZ GŁOWACKI w WARSZAWIE zapraszają na wernisaż 20 (poniedziałek) XI 2017, o godz. 17:00 w Kawiarni "Czytelnik" w Warszawie, ul. Wiejska 12A Janusz Głowacki...zobacz   
 

Janusz Głowacki w Nowym Jorku – wystawa fotografii Czesława Czaplińskiego

Po premierze sztuki "Antygona w Nowym Jorku" Janusza Głowackiego, 13 września 2017 r, o godz. 21:00, w Teatrze Nowym, ul. Więckowskiego 15 w Łodzi, odbędzie się wernisaż wystawy fotografii Czesława Czaplińskiego pt.: "Janusz Głowacki w Nowym Jorku". Janusz...zobacz   
 

Wystawa Jolanty Caban "Casa Bella"

W czwartek 13 VII 2017 roku o godz. 11:00 w Biurowcu Atrium 2 przy ul. Pereca 1 w Warszawie, tuż obok ronda ONZ odbędzie się oficjalne otwarcie wystawy malarstwa Jolanty Caban. W trakcie wydarzenia odbędzie się rozmowa z artystką, którą poprowadzi światowej sławy artysta...zobacz   
 

UKARANE MIASTO Radomski Czerwiec ’76.

Wystawa fotografii Arkadiusza Kubisiaka Teksty: Grzegorz Kapla Wernisaż wystawy odbędzie się 27 kwietnia o godz. 19.30 Stara galeria ZPAF Plac Zamkowy 8 Warszawa Wystawa potrwa do 27 maja 2017zobacz   
 


 
   powrót