Polish Art World - Polska Sztuka w Świecie
Strona główna · Artyści · Galerie autorskie · Galerie · Domy Aukcyjne · Kolekcje · Publikacje · Aktualności · Ogłoszenia

Lucjan MYRTA


Inkluzje - Inclusions




Ryszard Szadziewski

Inkluzje (łac. includo zawierać w sobie), czyli wrostki roślin oraz zwierząt w bursztynie bałtyckim stanowią niezwykle cenny materiał naukowy oraz kolekcjonerski. To właśnie w oparciu o nie paleontologowie dokonują rekonstrukcji flory i fauny lasu bursztynowego z okresu eocenu sprzed ponad 
40 mln lat. Dzięki nim poznajemy drogi ewolucji oraz historie rozmieszczenia wielu grup zwierząt, zwłaszcza drobnych bezkręgowców, które w innych materiałach kopalnych zachowują się słabo, albo nie zawierają szczegółów morfologicznych tak istotnych w badaniach porównawczych. Inkluzje szczególnie cenne są w entomologii, gdzie materiałów kopalnych jest mało. Tak zachowane owady w wielu przypadkach można badać podobnie jak formy współczesne. Opisano już prawie 3000 fosylnych gatunków zwierząt (Szadziewski & Sontag 2001), natomiast fauna lasu bursztynowego jest najpełniej poznaną wymarłą fauną regionalną w skali świata. Mimo, że od połowy XIX wieku inkluzje są intensywnie gromadzone i badane, w dalszym ciągu dokonuje się niezwykłych odkryć naukowych. Z najnowszych warto wspomnieć o odkryciu przez Poinara (2003) w bursztynie bałtyckim wirka reprezentującego robaki płaskie (Platyhelminthes). Robaki płaskie dotąd nie były znane w stanie fosylnym i zupełnie nie spodziewano się ich w bursztynie. Opisano także nowy rząd owadów - gladiatorków (Mantophasmatodea) (Klass et al. 2002) reprezentowanych przez kilka wymarłych gatunków z bursztynu bałtyckiego i dwa współcześnie żyjące w południowej Afryce.
Odkrycia naukowe są możliwe dzięki kolekcjom inkluzji gromadzonym przez instytucje naukowe oraz kolekcjonerów amatorów wśród których poważną rolę odgrywają prywatne zbiory gromadzone przez ludzi bezpośrednio związanych z jubilerstwem. To właśnie w ich pracowniach wyszukiwane są inkluzje, które następnie zasilają kolekcje amatorskie, a w dalszej kolejności publiczne zbiory muzealne. Takim niezwykłym miejscem jest pracownia Lucjana Myrty, gdzie cały czas zwracano uwagę na inkluzje. Obecnie powstała z nich poważna kolekcja uzupełniona przez lata dokonywanymi zakupami.


Rola Gdańska w kolekcjonowaniu inkluzji
Gdańsk od niepamiętnych czasów zajmował szczególne miejsce zarówno w handlu, kolekcjonowaniu jak i w badaniach inkluzji w bursztynie. Nazwa Gdańska pojawia się niemal zawsze, gdy tylko mowa o bursztynie, jego pochodzeniu i inkluzjach. Zoologowie badający inkluzje uhonorowali to ambitne miasto w nazwach 3 rodzajów i 10 gatunków zwierząt żyjących w czasach, gdy tworzył się bursztyn bałtycki. Są to:
Gedanicoccus Koteja, 1988 (pluskwiaki Hemiptera:
Coccinea),
Gedanohelea Szadziewski, 1988 (muchówki Diptera:
Ceratopogonidae),
Danzigia Popov, 2003 (pluskwiaki Heteroptera: Reduviidae),
Ischnoptera gedanensis Germar & Berendt, 1856 (karaluch Blattoptera),
Hyadina gedanensis Klebs, 1885 (ślimak Gastropoda: Zonitidae),
Damaeus gedanensis Sellnick, 1931 (roztocz Acari),
Ceratopogon gedanicus Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae),
Culicoides gedanicus Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae),
Dasyhelea gedanica Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae),
Eohelea gedanica Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae),
Forcipomyia gedanicola Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae),
Mantohelea gedanica Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae),
Meunierohelea gedanicola Szadziewski, 1988 (kuczman Diptera: Ceratopogonidae).
Do 1945 r. Gdańsk posiadał bogatą kolekcję inkluzji roślinnych i zwierzęcych zgromadzoną w Zachodniopruskim Muzeum Prowincjonalnym (Westpreussische Provinzial Museum) w Gdańsku, którego siedziba znajdowała się w Zielonej Bramie (1880-1945). Dyrektorem tego muzeum w latach 1880-1910 był znamienity botanik Hugo Conwentz (1855-1922), który opublikował pod koniec ubiegłego wieku pięknie ilustrowane monografie flory lasu bursztynowego. W okresie Wolnego Miasta Gdańska nazwa muzeum (1923 r.) została zmieniona na Państwowe Muzeum Przyrodnicze i Prehistoryczne (Staatliche Museum für Naturkunde und Vorgeschichte). Wg obliczeń prof. Barbary Kosmowskiej Ceranowicz w zbiorach tego muzeum znajdowało się co najmniej 13000 bryłek bursztynu zawierających inkluzje. Niestety zbiory te zaginęły w czasie działań wojennych. Niedawno odnaleziono niewielką część tej kolekcji 
w postaci 450 bryłek z wrostkami w zbiorach Muzeum Ziemi PAN w Warszawie (Kosmowska-Ceranowicz 2001). Wśród nich zabrakło jednak okazów typowych, na podstawie których dokonano w XIX wieku opisów nowych gatunków owadów i roślin.
Obecnie w Gdańsku jest kilka instytucji gromadzących, badających oraz popularyzujących wiedzę o inkluzjach roślin i zwierząt. Zaliczyć do nich można Muzeum Inkluzji w Bursztynie na Uniwersytecie Gdańskim, które zostało powołane Uchwałą Senatu Uniwersytetu w 1998 r. jako pracownia Katedry Zoologii Bezkręgowców. Ma ono w swoich zbiorach ponad 13000 inkluzji, które są skatalogowane i udostępnione do badań naukowych. Znajdują się tu wartościowe zbiory inkluzji podarowane przez wielu bursztynników, głównie 
z Gdańska, Elbląga i Krakowa. Jedyną w całości przekazaną kolekcją prywatną jest gdański zbiór Stefana Ploty (Sontag 2003). W 2000 r. jako oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska powstało Muzeum Bursztynu. Jego siedzibą będzie remontowany obecnie Zespół Przedbramia Ulicy Długiej. Muzeum przygotowało już dwie wystawy: Polskie klejnoty morza (2000 r.) i Skarby bursztynu (2002 r.). Obecnie w Ratuszu Głównym eksponowane są inkluzje należące do zbiorów L. Myrty, w tym gdańska jaszczurka z kleszczem.
Wspomnieć również należy o Muzeum Archeologicznym w Gdańsku, które zorganizowało wspólnie z Muzeum Ziemi PAN w 1997 r. wystawę pt. „Z bursztynem przez tysiąclecia”, na której w oparciu o depozyty i dary bursztynników gdańskich zaprezentowano ciekawe inkluzje roślinne i zwierzęce. W tym samym roku oba te muzea zorganizowały także międzynarodowe sympozjum interdyscyplinarne pt. „Bursztyn bałtycki i inne żywice kopalne”.
Omawiając inkluzje trzeba podkreślić ważną rolę jaką pełni Międzynarodowe Stowarzyszenie Bursztynników z siedzibą w Gdańsku. Powstało ono w 1996 r. i wspiera materialnie badania nad inkluzjami. Przykładem może być były prezes stowarzyszenia Wojciech. Kalandyk, który podarował Uniwersytetowi Gdańskiemu w 1998 r. 46 kg bursztynu z inkluzjami. Już od jedenastu lat corocznie wiosną organizowane są w Gdańsku Międzynarodowe Targi Bursztynu, Biżuterii i Kamieni Jubilerskich - Amberif. Podczas targów odbywa się seminarium poświęcone różnym tematom naukowym związanym z bursztynem 
(m. in. inkluzjom) z udziałem prelegentów krajowych i zagranicznych. Znajduje się tu również Galeria Paleontologiczna przygotowywana przez dr Elżbietę Sontag z Muzeum Inkluzji w Bursztynie. Galeria jest miejscem wymiany informacji, literatury i plotek ze świata inkluzji. Spotykają się tu badacze i kolekcjonerzy z całego świata. Od kilku lat jest tu też organizowana aukcja inkluzji.
W Gdańsku powstało zaledwie kilka poważnych prywatnych kolekcji inkluzji. Zgromadzone one zostały przez następujące osoby:
Berendt Georg Carl (1790-1850), lekarz gdański, autor publikacji poświęconych owadom w bursztynie. W 1830 r. opublikował w Gdańsku książkę pt. Owady w bursztynie (Die Insekten im Bernstein), którą zadedykował ojcu z okazji jego 50-tych urodzin. Kolekcja Berendta została zdeponowana w 1873 r. 
w Muzeum Przyrodniczym w Berlinie (Museum für Naturkunde der Humboldt Universität). Wcześniej niektóre okazy trafiły do Towarzystwa Entomologicznego w Londynie (Entomological Society of London) (1834 r.), a potem do Muzeum Przyrodniczego w Londynie (The Natural History Museum) (1847 r.).
Menge Franz Anton (1808-1880), nauczyciel w latach 1836-1877 w gdańskiej szkole średniej (Petrischule). Zainteresowania naukowe: botanika, araneologa i entomologia. Po śmierci jego zbiór przejęty został w 1880 r. przez Zachodniopruskie Muzeum Prowincjonalne. Zaginął podczas ostatniej wojny.
Helm Otto (1826-1902), aptekarz gdański. Jego zbiór zawierający 5000 bryłek z inkluzjami przekazany został w 1902 r. do Zachodniopruskiego Muzeum Prowincjonalnego. Zawierał 350 okazów z inkluzjami roślinnymi. Zbiór inkluzji zaginął podczas ostatnich działań wojennych. Próbki żywic kopalnych z kolekcji Helma odnaleziono w Niemczech, odkupiono i przekazano do Muzeum Archeologicznego w Gdańsku.
Giecewicz Tadeusz (1928-1990), biolog, absolwent UMK. W latach 1972-1989 przygotował w Gdańsku dla Muzeum Ziemi PAN w Warszawie 7954 oszlifowane płytki bursztynu z inkluzjami (Kulicka & Kosmowska-Ceranowicz 2001).
Serafin Jacek, inżynier budownictwa, absolwent Politechniki Gdańskiej, bursztynnik gdański (Gierłowski 1999). Swoją kolekcję liczącą ponad 1332 bryłek, głównie z inkluzjami, przekazał Muzeum Przyrodniczemu przy Instytucie Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie. Sukcesywnie wzbogaca on również zbiory Uniwersytetu Gdańskiego. W podzięce za podarowane Muzeum Inkluzji w Bursztynie niezwykłe i rzadkie owady na jego cześć został nazwany komar Aedes serafini i kuczman Metahelea serafini.
Plota Stefan, bursztynnik gdański. Przekazał w 1999 r. Muzeum Inkluzji w Bursztynie cenną kolekcję liczącą 947 bryłek z inkluzjami zwierząt.
Gierłowska Gabriela, bursztynnik gdański (Gierłowski 1999). W swojej kolekcji posiada ponad 3000 inkluzji zwierzęcych, w tym jaszczurkę bursztynową znalezioną w Gdańsku-Stogach w 1997 r. (Gierłowski 1999, Borsuk-Białynicka et. al.1999).


D033111 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg

Informacje dodatkowe



 
   powrót