Polish Art World - Polska Sztuka w Świecie
Strona główna · Artyści · Galerie autorskie · Galerie · Domy Aukcyjne · Kolekcje · Publikacje · Aktualności · Ogłoszenia

Lucjan MYRTA


Inkluzje Lucjana Myrty - Lucjan Myrta’s inclusions


Lucjan Myrta jest właścicielem zawrotnej liczby 20400 oszlifowanych bryłek bursztynu różnej wielkości, z których każda zawiera co najmniej jedną wyraźną inkluzję roślinną lub zwierzęcą. Waga całego zbioru wynosi 105 kg.
Właściciel kolekcji podzielił bryłki z inkluzjami na trzy klasy wielkości: duże, których jest 1100 (powyżej 10 g),  średnie - 9600 (5-10 g) oraz małe - 9700 bryłek (o wadze poniżej 5 g). W związku z tym, że rozpoznawalne fragmenty roślin (fitoinkluzje) są rzadkością, bez obaw można stwierdzić, że w omawianym zbiorze dominującą część stanowią inkluzje zwierzęce. Jest ich z reguły w jednej bryłce więcej niż jedna i tworzą tzw. syninkluzje. Gdyby założyć, że średnio na jedną bryłkę przypada 3,9 zooinkluzji, podobnie jak w przypadku inkluzji podarowanych przez Wojciecha Kalandyka Uniwersytetowi Gdańskiemu (Sontag 2003) to omawiany zbiór L. Myrty może zawierać nawet 80000 inkluzji zwierzęcych.


































































Niewielka część zbioru (181 bryłek) jest zdeponowana w Muzeum Bursztynu (dział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska) i eksponowana w Ratuszu. Niektóre z nich prezentowane są na fotografiach. Inkluzje L. Myrty są z reguły duże, widoczne gołym okiem. Znajdują się wśród nich rzadkości kolekcjonerskie np. inkluzja niezwykle wielkiej ważki (Odonata), patyczaka (Phasmoptera), termita (Isoptera) z kasty żołnierzy. Perłą kolekcji jest jaszczurka z kleszczem zakupiona w 1999 r. przez L. Myrtę w gdańskiej pracowni jubilerskiej Glitter Co. Jest to pierwsza inkluzja z omawianego zbioru, która trafiła do literatury naukowej (Szadziewski & Sontag 2001, Böhme & Weitschat 2002).  Trzeba też wspomnieć, że w latach 90-tych podczas kilku wizyt zbiór L. Myrty przeglądała i wstępnie oznaczała zasłużona dla rozwoju polskich badań nad wrostkami w bursztynie bałtyckim nieżyjąca już dr Róża Kulicka z Muzeum Ziemi PAN w Warszawie.


















 

Gdańska jaszczurka z kleszczem
Jaszczurki jako inkluzje w trzeciorzędowym bursztynie bałtyckim sprzed około 40 mln lat to rzadkość i niezwykle cenny obiekt muzealny oraz kolekcjonerski. Nic więc dziwnego, że wielkie poruszenie wśród biologów i kolekcjonerów inkluzji spowodowało wystawienie w Galerii Paleontologicznej w marcu 1999 r. podczas trwania w Gdańsku VI Międzynarodowych Targów Bursztynu, Biżuterii i Zegarków, Amberif ’99 dwóch kolejnych, dobrze zachowanych jaszczurek. Jedna z nich pochodziła z Litwy, druga 
z Polski. Jaszczurka litewska została zakupiona przez Muzeum Bursztynu w Ribnitz-Damgarten, natomiast polska pozostała w kraju i przez pewien czas była zdeponowana w Muzeum Inkluzji w Bursztynie Uniwersytetu Gdańskiego, gdzie poddano ją szczegółowym badaniom. Wówczas okazało się, że znajduje się na niej doskonale zachowany kleszcz i że jest to w paleontologii i parazytologii pierwsze stwierdzenie krwiopijnego stawonoga na fosylnym żywicielu.
Omawiana jaszczurka z kleszczem została odkryta w gdańskiej pracowni jubilerskiej Glitter Co. 
w bursztynie pochodzącym z Gdańska-Wiślinki. Ten niewielki kawałek bursztynu z jaszczurką bursztynową (Succinilacerta) jest płaski (grubość 7 mm) i ma kształt równoramiennego trójkąta o podstawie liczącej zaledwie 30 mm i wysokości 24 mm. Tułów jaszczurki jest otwarty z góry i wypełniony bursztynem. Zachowane są tylko struktury powierzchniowe. Brakuje ogona i dolnej części głowy. Zachowały się natomiast wszystkie nogi, z których tylko lewa tylna jest niekompletna. Brakuje w niej części udowej, ale z podudzia dobrze jest widoczna kość piszczelowa. Zachowana część jaszczurki mierzy 30 mm. Jeśli przyjąć, że ogon był mniej więcej takiej samej długości to omawiana jaszczurka miała zaledwie 
6 cm i była postacią młodocianą.
Drobny fragment bursztynu z jaszczurką zawiera również inne elementy fauny i flory lasu bursztynowego. Na lewej stronie brzucha jaszczurki, w połowie długości pomiędzy przednią a tylną nogą, pomiędzy łuski skóry jest wczepiona 6-nożna larwa kleszcza (Acari) o długości około 0,47 mm. W lepką pułapkę bursztynową wpadła też larwa karalucha (Blattoptera), postać dorosła niewielkiego chrząszczyka (Coleoptera), a komarnica (Diptera: Tipulomorpha) uciekła pozostawiając jedną długą nogę. Oprócz tego są tu liczne włoski gwiaździste pochodzenia roślinnego. Biała mgiełka pokrywająca odwłok kleszcza i obecność włosków gwiaździstych są charakterystyczne dla bursztynu bałtyckiego i jednoznacznie wykluczają możliwość, iż mamy do czynienia z falsyfikatem albo młodszym bursztynem dominikańskim czy też subfosylnym kopalem, gdzie jaszczurki są relatywnie często spotykane.
Historia pierwszej jaszczurki z bursztynu bałtyckiego jest równie intrygująca jak Komnaty Bursztynowej. Odkryto ją ponad 100 lat temu w bursztynie wydobywanym na Płw. Sambijskim niedaleko Królewca. W 1889 r., jako jedyny przedstawiciel prawie kompletnego kręgowca zatopionego w bursztynie została zarejestrowana w prywatnym muzeum kupca Beckera, a następnie przejęta przez Instytut Geologiczny Uniwersytetu w Królewcu, gdzie pozostawała aż do wybuchu II wojny światowej. W 1910 r. został opublikowany przez Klebsa opis tej jaszczurki zaliczonej do współczesnego rodzaju Nucras reprezentowanego przez formy południowoafrykańskie. Nazwę gatunkową Nucras succineus, zmienioną kilka lat później na Nucras succinea, nadał angielski herpetolog G.A. Boulenger w 1917 r. Po wojnie ślad po bursztynowych zbiorach królewieckich i jaszczurce zaginął. Pozostał jedynie opis naukowy i rysunek ułożenia łusek na dolnej powierzchni głowy. W związku z tym, że w okresie powojennym wśród zgromadzonych imponujących ilości inkluzji nie było kolejnych jaszczurek zaczęto poważnie podejrzewać, iż jaszczurka królewiecka była falsyfikatem albo inkluzją w kopalu. Dopiero w 1998 r. okazało się, że bursztynowa jaszczurka z Królewca ocalała z pożogi wojennej i znajduje się w zbiorach Uniwersytetu w Getyndze. Została wraz 
z najcenniejszymi okazami inkluzji przewieziona przez specjalnego kuriera w 1944 r. z Królewca do Getyngi, a następnie wraz z innymi zbiorami ukryta w kopalni węglanu potasowego koło Volpriehausen/Solling w Dolnej Saksonii. Zbiory te zostały następnie przejęte przez Brytyjczyków i w 1958 r. jaszczurkę wraz z ocalałą częścią kolekcji królewieckiej zdeponowano w Uniwersytecie w Getyndze, gdzie pozostaje do dzisiaj. Böhme & Weitschat (1998) niedawno opublikowali szczegółowy opis tej inkluzji i zaliczyli ją do nowego fosylnego rodzaju Succinilacerta. To powtórne odnalezienie pierwszej jaszczurki po stu latach od jej odkrycia zbiegło się ze znalezieniem kolejnych dobrze zachowanych inkluzji jaszczurek. Obecnie 
w Niemczech są 3 (Getynga, Ribnitz-Damgarten, Magdeburg - M. Neumann), w Polsce – 3 (Gdańsk: 
G. Gierłowska, L. Myrta, Muzeum Inkluzji w Bursztynie - wylinka), na Litwie – 2 (Wilno - 2 wylinki, z kolekcji J. Damzena i K. Vysniauskasa), w Szwajcarii - 1 (Lozanna, kolekcja R. Kulczyńskiego) i w Rosji także 1 (Kaliningrad). Tylko polska wylinka i dwie jaszczurki niemieckie znajdują się w muzeach państwowych, pozostałe są w rękach prywatnych i w związku z tym z pewnością będą zmieniać swych właścicieli.
Z naukowego punktu widzenia inkluzje młodych, bo trzeciorzędowych jaszczurek (Sauria, Lacertilia) nie przedstawiają większej wartości. Są one znane w zapisie paleontologicznym (kopalnym) już od jury, a pojawiły się zapewne znacznie wcześniej, w triasie, ponad 200 mln lat temu. W badaniach gadów fosylnych ze skał osadowych mezozoiku i trzeciorzędu brany jest pod uwagę zmineralizowany szkielet kostny. W przypadku inkluzji szkieletu nie widzimy, a zachowane powłoki zewnętrzne mogą być porównywane jedynie z formami współczesnymi. Natomiast w oznaczeniach form współczesnych istotne są barwy, które nie zachowały się w bursztynie.
Kleszcze (Ixodidae) to hematofagiczne (krwiopijne) pajęczaki z rzędu roztoczy (Acari), które okresowo odżywiają się krwią kręgowców. Najstarszym kopalnym kleszczem jest eoceński Ixodes succineus Weidner, 1964 opisany na podstawie jednego okazu z bursztynu bałtyckiego.
W rozwoju kleszczy, znacznie uproszczonym w stosunku do innych roztoczy, z jaja wylęga się 6-nożna larwa, która po okresie żerowania linieje i przechodzi w 8-nożną nimfę, z której po kolejnym linieniu pojawia się postać dorosła - samiec lub samica. Każda z postaci: dorosła, larwa oraz nimfa żywią się krwią tylko raz, w związku z czym, w ciągu całego swego życia kleszcz pije krew z trzech różnych żywicieli, z których po nassaniu się odpada. Pospolity w Polsce współczesny kleszcz pastwiskowy Ixodes ricinus może długo głodować, a rozwój od jaja do postaci dorosłej może trwać 3 lata lub nawet dłużej. Dorosłe kleszcze atakują z reguły większe zwierzęta, natomiast nimfy i larwy mniejsze ssaki, ptaki i gady. Larwy i nimfy kleszcza pastwiskowego bardzo często można spotkać na krajowych jaszczurkach. Wysysając krew z żywiciela znacznie zwiększają swoje wymiary. Pajęczaki te nie mają oczu. Głodne cierpliwie oczekują na przechodzącego żywiciela zawieszone za pomocą tylnych odnóży na trawach, liściach i gałązkach krzewów.
Kleszcz występujący na jaszczurce bursztynowej jest być może larwą kleszcza bursztynowego Ixodes succineus. Nie można jednak dać na to definitywnej odpowiedzi, gdyż w okresie powstawania bursztynu bałtyckiego mogło być więcej gatunków, podobnie jak w faunie współczesnej. Natomiast różnice morfologiczne między gatunkami obecnie żyjącymi są nieznaczne i poprawnie oznaczać je mogą jedynie wytrawni specjaliści, biorąc pod uwagę szczegóły, które nie są widoczne w bursztynie. W istocie nie ma nawet istotnych różnic morfologicznych pomiędzy kleszczem bursztynowym Ixodes succineus a kleszczem pastwiskowym Ixodes ricinus.
Zjawisko pasożytowania hematofaga na żywicielu jest po raz pierwszy notowane w zapisie paleontologicznym. Hematofagia czyli odżywianie się krwią kręgowców jest szeroko rozprzestrzeniona wśród stawonogów. Zwykle ich żywicielami są stałocieplne ptaki i ssaki o delikatnej, łatwej do przekłucia, skórze. Wśród pajęczaków krwiopijne są jedynie kleszcze, natomiast wśród owadów znajdziemy je w następujących rzędach: wszy (Anoplura), pchły (Aphaniptera), pluskwiaki różnoskrzydłe (Heteroptera) i muchówki (Diptera). W ostatnich latach w Azji Południowo-Wschodniej odkryto nawet kilka gatunków motyli (Lepidoptera) odżywiających się krwią ssaków i człowieka przy pomocy trąbki, którą inne wykorzystują do picia nektaru kwiatowego.

Literatura
Böhme W., Weitschat W. 1998. Redescription of the Eocene lacercid lizard Nucras succinea Boulenger, 1917 from Baltic amber and its allocation to Succinilacerta n. gen. Mitteillungen aus dem Geologisch.-Paläontogischen Institut der Universität Hamburg 81: 203-222.
Böhme W., Weitschat W. 2002. New finds of lizards in Baltic amber (Reptilia: Squamata: Sauria: Lacertidae). Faunistische Abhandlungen Staatliches Museum für Tierkunde Dresden 23: 117-130.
Borsuk-Białynicka M., Lubka M, Böhme W. A lizard from Baltic amber (Eocene) and the ancestry of the crown-group lacertids. Acta Paleontologica Polonica 44: 349-382.
Gierłowski W. 1999. Bursztyn i gdańscy bursztynnicy. Wydawnictwo Marpress, Gdańsk.
Grimaldi D.A., Shedrinsky A., Ross A., Baer N.S. 1994. Forgeries of fossils in “amber”: history, identification and case studies. Curator, The Museum Journal 37: 251-274.
Klass K.-D., Zompro O., Kristensen N.P., Adis J. 2002. Mantophasmatodea: a new insect order with extant members in the Afrotropics. Science 296: 1456-1459.
Kosmowska-Ceranowicz B. 2001. The old Gdańsk amber collection. Prace Muzeum Ziemi 46: 81-106.
Kulczyński R. 1998. Seminarium: Inkluzje organiczne w bursztynie bałtyckim. Gdańsk- Warszawa, Międzynarodowe Targi Bursztynu, Biżuterii i Zegarków, Amberif ‘98, str. 35-37.
Kulicka R., Kosmowska-Ceranowicz B. 2001. Historia i znaczenie kolekcji Tadeusza Giecewicza str. 73-82. W: Kosmowska-Ceranowicz B. (red.) 2001. Bursztynowy skarbiec. Część I. Katalog kolekcji Tadeusza Giecewicza w zbiorach Muzeum Ziemi PAN w Warszawie.
Mierzejewski P. 1983. Inkluzje zwierzęce w bursztynie bałtyckim. W: Kosmowska-Ceranowicz et al. Bursztyn w przyrodzie, Przewodnik i katalog wystawy, Wyd. Geol. Warszawa, str. 27-33.
Poinar G. Jr. 2003. A rhabcoel turbellarian (Platyhelminthes, Typhloplanoida) in Baltic amber with a rewiew of fossil and subfossil platyhelmints. Invertebrate Biology 122: 308-312.
Sendel N. 1742. Historia succinorum corpora aliena involventium et naturae opere pictorum et caelatorum ex regiis Augustorum cimeliis Dresdae condictis aeri insulptorum conscripta. Leipzig.
Sontag E. 2003. Animal inclusions in a sample of unselected Baltic amber. Acta Zoologica Cracoviensia 46: 431-440.
Sontag E. 2004. Zbiory inkluzji zwierzęcych w Muzeum Inkluzji w Bursztynie Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Muzeum Ziemi 47: 91-92.
Szadziewski R., Sontag E. 2001. Tiere im Bernstein. str. 51-71. In: Krumbiegel G. & B. Faszination Bernstein. Goldschmenck-Verlag, Korb.
Weidner H. 1964. Eine Zecke, Ixodes succineus sp. n. im baltischen Bernstein. Veröff. Überseemus. Bremen A 3: 143-151.

Inkluzje roślinne w bursztynie
Alicja Pielińska
Wąski liść o równoległej nerwacji. W okazie widoczne są również: pylnik, mrówka, dwie muchówki (Diptera Brachycera, Nematocera), roztocze.
Pąk. Syninkluzje: pęczkowate włoski dębu (Quercus), muchówka z rodziny grzybiarkowatych (Mycetopchilidae).
Fragment gałązki Glyptostrobus o łuskowatych liściach. Rośliny takie mogły rosnąć w suchych rejonach lasu bursztynodajnego. Syninkluzje: muchówka długoczułka (Diptera Brachycera).
Kwiatostan męski sosny (Pinus) w jednej bryłce bursztynu z licznymi włoskami pęczkowatymi.
Fragment skrzydlaka – owocu rośliny dwuliściennej (Dicotyledoneae).
Cienkie płaty drewna.
Drzazgi w bursztynie.
Szczątki bursztynodajnego drzewa
Kawałki kory.
Współwystępowanie inkluzji roślinnych ze zwierzęcymi.
Detrytus.
Niezidentyfikowane fragmenty roślin w bursztynie.
„Krajobrazy bursztynowe”.
Inkluzje stawonogów.
Inkluzje owadów.
Muchówki z rodziny kobyliczkowatych (Diptera: Rhagionidae).
Inkluzje owadów.
Inkluzje owadów i pająków.
Inkluzja gdańskiej jaszczurki z kleszczem.
Brzuch, noga i głowa jaszczurki z kleszczem.



D033017 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033004 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033004 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033003 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033003 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033002 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033001 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033000 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032999 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033005 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033020 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033016 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033015 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033014 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033013 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033012 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033011 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033010 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033009 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032998 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032997 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032996 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033085 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033084 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033082 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033081 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033080 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033079 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033078 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033077 Myrta bursztyn amber inkluzje copy.jpg
D033086 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033087 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D032995 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032994 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032993 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032992 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032991 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D032990 120008 Myrta Bursztyn Inkluzje.jpg
D033089 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033088 Myrta bursztyn amber inkluzje.jpg
D033076 Myrta bursztyn amber inkluzje copy.jpg

Informacje dodatkowe



 
   powrót