Polish Art World - Polska Sztuka w Świecie
Strona główna · Artyści · Galerie autorskie · Galerie · Domy Aukcyjne · Kolekcje · Publikacje · Aktualności · Ogłoszenia

Miasta

Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „ELEKTROWNIA” w Radomiu


http://www.elektrownia.art.pl/

ul. Kopernika 1
26-600 Radom

tel. 048 383 60 77,
tel. 048 385 89 95,
tel. kom. 0 602 360 099
fax 048 383 60 78

e-mail: poczta@elektrownia.art.pl

Godziny otwarcia:
poniedziałek - nieczynne
wtorek - piątek: 10.00 - 18.00
sobota: 10.00 - 16.00
niedziela: 10.00 - 16.00

p.o. Dyrektora
Włodzimierz Pujanek
tel. kom.: 602 622 094

Zastępca dyrektora ds. artystycznych
Zbigniew Belowski
tel. kom.: 602 607 709


 

W budynku, w którym obecnie mieści się Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej przez wiele lat wytwarzano światło i ciepło dla Radomia. Miasto zostało po raz pierwszy oświetlone światłem elektrycznym 16 marca 1901 roku, a energia ta została wytworzona właśnie w tym budynku.
Pierwszym właścicielem elektrowni było Rosyjskie Towarzystwo Elektryczne „Union” S. A. Z Petersburga, z którym 14 kwietnia 1900 r. magistrat miasta Radom zawarł umowę na budowę i eksploatację stacji elektrycznej. Dwa miesiące potem, 15 czerwca, zatwierdzono projekt techniczny budynków elektrowni, a już w lipca rozpoczęto budowę nadzorowaną przez inż. Witolda Idzikowskiego. Od 1901r. w elektrownię zaangażował się kapitał belgijski, a 16 marca tego roku Radom pierwszy raz został oświetlony światłem elektrycznym. W 1908 spółkę przejęło Towarzystwo Przedsiębiorstw Elektrycznych S. A. z Berlina, w 1913 r. zmieniające nazwę radomskiego oddziału na Radomskie Towarzystwo Przedsiębiorstw Elektrycznych S. A. w Radomiu. W czasie I wojny światowej, w 1915 roku, wycofująca się przed wojskami niemiecko-austriackimi administracja rosyjska nakazała demontaż i wywiozła do Rosji 60% urządzeń elektrowni.
W maju 1921 roku całkowity zysk z lat 1918-1920 udziałowcy przeznaczyli na renowację budynku. Kolejna przebudowa i modernizacja budynku elektrowni trwała cztery lata (1924-1928) i wiązał się z budową w Radomiu państwowego przemysłu tytoniowego i zbrojeniowego oraz osiedla „Planty”. W 1925 r. dyrektorem Centralnej Elektrowni w Radomiu został Antoni Chądzyński. W 1928 r. utworzono Zjednoczenie Elektrowni Okręgu Radomsko-Kieleckiego (ZEORK). Firma otrzymała prawo przetwarzania, przesyłania i rozdzielania energii elektrycznej w naszym regionie. W 1930 r. RTE przedłużono koncesję do1946 r. Po krótkim ożywieniu sytuacji gospodarczej (1937-39) związanym z powstaniem Centralnego Okręgu Przemysłowego wybuchła wojna i znów nastąpiła bezwzględna eksploatacja elektrowni przez, tym razem, niemieckiego okupanta. Niemcy zdemolowali i częściowo wywieźli dwa z trzech agregatów prądotwórczych. Trzeci uruchomiono kilka dni po wyzwoleniu miasta. 16 marca 1946 r. wygasła koncesja dla RTE i elektrownię przejęła Gmina Miasta Radomia. Przez trzy następne lata wyremontowano dwa kotły i turbiny, jednak elektrownia powoli traciła swoje znaczenie, aż do całkowitego unieruchomienia – w 1956 roku. Radom podłączono do krajowego węzła energetycznego w Rożkach.
W latach 1956 – 1963 opuszczony budynek dawnej elektrowni miejskiej niszczał, do czasu, gdy zaczęto w nim wytwarzać energię cieplną. W 1963 roku uruchomiono w nim ciepłownią miejską Nr 3 zasilająca w ciepło i parę technologicznną szpital miejski na ulicy Tochtermana. W budynku były dwa kotły z 1927 r.: Babcok-Zieleniewski i H. Cegielski. W 1971 r. zainstalowano trzeci kocioł OKR-5. Od 1966 budynkiem zarządzało miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, zmienione w 1975 r. na wojewódzkie „WPEC” o od stycznia 1999 r. na Radomskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej „Radpec”. Ciepłownia NR 3 zakończyła swoją działalność na koniec sezony grzewczego 1997/1998. „Radpec” przeniósł swoje biura do frontowej części budynku i przybudówki.
Pod koniec lat 90. w budynku lokują się biura różnych miejskich agencji i instytucji. Dawną halę wymiennikowni zaadaptowano na salę konferencyjno-bankietową, najpierw wykorzystywaną przez Urząd Miejski, potem przez prywatnego dzierżawcę. „Radpec” zajmuje piętro, gdzie są Dyspozytornie Mocy Cieplnej i Pogotowie Cieplne.
24 maja 2005r. Gmina Miasta Radomia przekazała obiekt i działkę Zarządowi Województwa Mazowieckiego. Wówczas dawna elektrownia miejska stała się siedzibą Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu.

Andrzej Wajda i Radom
Pomysłodawcą stworzenia Centrum Sztuki Współczesnej w Radomiu jest jego honorowy obywatel – Andrzej Wajda (Honorowe Obywatelstwo Miasta Radomia otrzymał 28 sierpnia 2000 roku).
Znany reżyser zamieszkał w Radomiu gdy miał dziewięć lat. Był to rok 1935. Jego ojciec, Jakub Wajda oficer Wojska Polskiego, został służbowo przeniesiony z Suwałk i w stopniu kapitana przydzielony do 72 Pułku Piechoty jako adiutant dowódcy pułku.
Rodzina Wajdów zamieszkała w wojskowym domu przy koszarach na ulicy Jacka Malczewskiego. Andrzej Wajda, nawiązujący później do twórczości wielkiego malarza, mieszkając w Radomiu nie wiedział o związkach Malczewskiego z naszym miastem. Malarstwo Malczewskiego znał z reprodukcji, a jego obrazy zobaczył znacznie później, w Sukiennicach, w okresie studiów w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Z ulicy Malczewskiego do drugiego oddziału szkoły powszechnej im. Reja chodził na ulicę Spacerową (dziś Reja). Bezpośrednio przed wojną, latem 1939 roku, bez powodzenia zdawał do Korpusu Kadetów we Lwowie. W czasie okupacji rysunku i malarstwa uczył się przez krótki czas u Wacława Dobrowolskiego. Z nauczycieli szkolnych zapamiętał między innymi sławnego później sinologa, profesora Jabłońskiego, ale też ludzi, z którymi następnie pracował jako robotnik magazynowy, bednarz i kreślarz w biurze kolejowym na dzisiejszym Placu Konstytucji 3- go Maja.
W wywiadzie dla radomskiego „Kontaktu” (Kilka pytań do Andrzeja Wajdy, „Kontakt”, WIK, Radom- styczeń ’89 (Nr 1/22), s.5-7) wyznał, że z Radomia: „tych przeżyć jest bardzo wiele; myślę, że kiedyś naniosę je na plan Radomia, potrzeba mi tylko w tym celu nieco czasu, ażeby przewędrować dawne miejsca dziś i odtworzyć te wydarzenia. Wszystkie pamiętam dobrze, ale brak mi szczegółów. Ucieczkę z matką w 1939r. „podwodą” z Radomia do Puław przed Niemcami i powrót po ich wkroczeniu. Krótki okres konspiracji i tajne komplety. Wyzwolenie i pierwszy rok po wojnie w atmosferze upojenia, życie intelektualne Radomia. Takiego tu nigdy wcześniej, a myślę i później już nie było.”
We wspomnieniach Wajdy powojenny Radom jawi się jako kulturalne „wielkie święto”. Działalność młodzieży gimnazjalnej, odczyty i wieczory autorskie Andrzejewskiego, Przybosia, Jalu Kurka, coraz częściej wystawiane przedstawienia teatralne, wieczory recytacji pani Rychter, wreszcie kino, „do którego nie chodziło się nigdy w czasie wojny”. A to w Radomiu właśnie „kręcił plenery” do „Dyrygenta”...Po dziesięciu latach spędzonych w Radomiu wyruszył stąd w 1946 roku na studia do Krakowa. W krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych studiował też brat Wajdy. Matka nauczycielka, Aniela Wajda z Białowąsów, została sama w Radomiu. Do synów dołączyła w 1950 roku. Było już wiadomo, że ojciec nie wróci z wojny. Kapitan Wajda brał udział w kampanii wrześniowej, trafił do niewoli sowieckiej i stał się ofiarą zbrodni katyńskiej.
Andrzej Wajda razem z żoną Krystyną Zachwatowicz – znaną scenograf teatralną i filmową, projektantką kostiumów, jak też aktorką w jednej osobie (zagrała w filmach Wajdy m.in. Hankę – żonę Birkuta w „Człowiek z marmuru” oraz Kazię w „Pannach z Wilka”) od dawna przekazuje dzieła swoje i innych wybitnych twórców radomskiemu Muzeum Sztuki Współczesnej, znacząco powiększając jego kolekcję. Wśród darów jest 30 prac twórcy „Kanału” z lat 1942-48 (kilka powstało w czasie bytności Wajdy w Radomiu), duża akwarela Nikifora, niewielki autoportret Balthusa, dwustronny gwasz Andrzeja Wróblewskiego, obraz Marii Stangret, rysunki satyryczne Edwarda Lutczyna i Andrzeja Czeczota, dzieła Aliny Szapocznikow, Jerzego Tchórzewskiego, Jerzego Skolimowskiego, Andrzeja Strumiłły, Józefa Czapskiego, Ryszarda Horowitza, Tadeusza Kantora.

Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej
Zaczęło się od pomysłu Andrzeja Wajdy, który razem z żoną Krystyną Zachwatowicz już od lat przekazywał radomskiemu Muzeum Sztuki Współczesnej prace swoje i innych wybitnych artystów. Muzeum to zebrało dotąd jedną z pokaźniejszych kolekcji sztuki współczesnej w Polsce. Zbiory przestały się mieścić w siedzibie Muzeum – małych kamieniczkach przy radomskim Rynku. Stąd idea Wajdy, by stworzyć właściwie eksponujące sztukę przestrzenie wystawiennicze. Inicjatywę reżysera nagłośniła „Gazeta Wyborcza”, poparły władze miasta, województwa, parlamentarzyści, przedstawiciele lokalnych środowisk twórczych.
Po kilkumiesięcznej debacie publicznej w mieście na nową siedzibę dla kolekcji zgromadzonej przez Muzeum Sztuki Współczesnej wybrano budynek starej elektrowni miejskiej. Był to pomysł Kai Koziarskiej z Radomia, która na łamach lokalnej prasy pokazała swoją pracę dyplomową przygotowaną na warszawskiej ASP: Projekt adaptacji budynku dawnej elektrowni przy ulicy Traugutta 53 w Radomiu z przeznaczeniem na centrum kultury. Sejmik Województwa Mazowieckiego zgodził się sfinansować projekt stworzenia w tym budynku nowej siedziby dla Muzeum Sztuki Współczesnej. Prezydent Radomia obiecał przekazać obiekt sejmikowi, któremu podlega Muzeum Sztuki Współczesnej.
Starania o stworzenie Centrum Sztuki Współczesnej trwały rok. 24 maja 2005 roku Gmina Radom przekazała Województwu Mazowieckiemu budynek elektrowni jako darowiznę na Centrum Sztuki Współczesnej. Zarząd Województwa Mazowieckiego powołał Pełnomocnika ds. utworzenia Centrum Sztuki Współczesnej i powierzył 19 grudnia 2005 roku powołano, uchwałą Sejmiku Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej w Radomiu.
Obecnie kolejnym etapem rozwoju powstającego ośrodka jest konkurs na najlepszy projekt adaptacji elektrowni na centrum sztuki i pozyskanie środków zewnętrznych na jego realizację (fundusze UE, dotacja w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego). Plany Centrum obejmują także organizacje wystaw i inne formy spotkań ze sztuką. Pierwsza wystawa Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej w Radomiu odbyła się 6 marca 2006. W ramach obchodów 80-tych urodzin Andrzeja Wajdy pokazano dary Wajdy i Krystyny Zachwatowicz. Wystawa, zorganizowana razem z „Gazetą w Radomiu” i radomskim Muzeum Sztuki Współczesnej, zgromadziła tłumy radomian, którzy pierwszy raz mogli obejrzeć wnętrza byłej elektrowni i przyszłego centrum.
Zadaniem Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu jest promocja wydarzeń z zakresu sztuki współczesnej, szeroko pojmowana edukacja twórcza (warsztaty, konferencje). Mamy nadzieję, że będzie tu miejsce na projekty twórcze, także interdyscyplinarne, a „Elektrownia” stanie się regionalnym centrum sztuki, integrującym wszystkich zainteresowanych sztuką, zwłaszcza ludzi młodych.
TEATR RYSOWANIA FRANCISZKA STAROWIEYSKIEGO

 
   powrót